Główne Menu

Partnerstwo

Szukaj

• system ostrzegania o aktualnych warunkach drogowych (SOMD — System Ochrony Meteorologicznej Dróg), złożony z ponad 200 stacji pomiarowych wyposażonych w czujniki warunków atmosferycznych, tablice informacyjno-ostrzegawcze, kamery wideo, detektory natężenia ruchu, radary pomiaru prędkości,
• system pomiaru natężeń i struktury ruchu drogowego,
• systemy aktywnego sterowania ruchem,
• znaki o zmiennej treści i tablice wideo,
• kolumny pomocy drogowej SOS,
• serwis drogowy dla kierowców poprzez witrynę WWW GDDKiA.

Pewne zainteresowanie niektórymi aplikacjami ITS wykazywała również administracja rządowa i samorządowa, szczególnie zarządy miast, np. Warszawy, Poznania, Trójmiasta, Wrocławia. W Warszawie częściowo wdrożono zintegrowany system zarządzania ruchem. Ponadto zaangażował się w rozwój telematyki Instytut Badawczy Dróg i Mostów, a ostatnio także Instytut Transportu Samochodowego (zainteresowany zwłaszcza elektronicznym pobieraniem opłat drogowych). Problematyką ITS zajmują się też inne ośrodki badawczo-rozwojowe i uczelniane, szczególnie politechniki. Niezmordowanie starają się upowszechniać osiągnięcia w tej dziedzinie nieliczne organizacje pozarządowe, np. Polskie Stowarzyszenie Telematyki Transportu oraz ITS Polska.

Przyszłość zastosowań ITS w Polsce

Po nieudanych próbach efektywnego podjęcia tego tematu w ramach programu rządowego ePolska (2001-2006) oraz fiasku budowy krajowej architektury w ramach europrojektu CONNECT pojawia się nowa próba — tym razem z wykorzystaniem pożyczki z Banku Światowego (tzw. pomocy technicznej dla Ministerstwa Infrastruktury w ramach Trzeciego Projektu Utrzymania i Rehabilitacji Dróg). Ministerstwo Infrastruktury zleciło opracowanie Studium Strategii Rozwoju ITS polskiej firmie Egis Poland, wspieranej przez Egis Mobilite i IBI Group.

• W ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2013 podstawowe znaczenie dla upowszechniania rozwiązań telematycznych będą miały aplikacje w następujących dziedzinach: priorytet VIII: Bezpieczeństwo transportu i krajowe sieci transportowe; 8.3. Rozwój inteligentnych systemów transportowych w transporcie drogowym, morskim i miejskim oraz w transporcie intermodalnym i logistyce;
• priorytet VII: Transport przyjazny środowisku; 7.2.

Rozwój transportu morskiego, w tym szczególnie utworzenie systemu łączności operacyjnej i śledzenia jednostek ratowniczych, oraz systemów teleinformatycznych na potrzeby autostrad morskich, a także 7.3 Transport miejski w obszarach metropolitalnych (poprawa funkcjonowania transportu publicznego, systemy sygnalizacji świetlnej wzbudzane przez autobusy, tramwaje, trolejbusy — sygnalizacja akomodacyjna, systemy dystrybucji i identyfikacji biletów, systemy nawigacji satelitarnej dla usprawnienia ruchu i podniesienia bezpieczeństwa transportu publicznego, systemy informacji dla podróżnych, systemy monitorowania bezpieczeństwa montowane na przystankach, peronach, stacjach, w węzłach przesiadkowych, na parkingach oraz w taborze).

Nieco o II Kongresie ITS

II Kongres ITS objęty był patronatem: Ministerstwa Infrastruktury, Unii Metropolii Polskich, przewodniczącego Komisji Infrastruktury Sejmu RP, prezydenta miasta st. Warszawy, Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, Polskiej Akademii Nauk, Komendy Głównej Policji, Polskiego Kongresu Drogowego. Partnerami merytorycznymi były: Polskie Stowarzyszenie Telematyki Transportu oraz IKKU, natomiast partnerem organizacyjnym była firma Opensky Systems and Services.
W Kongresie wzięło udział około 150 uczestników, w tym goście zagraniczni m.in. z Niemiec, Norwegii, Czech. Przeważali przedstawiciele świata biznesu, oczekujący informacji o możliwościach zastosowania systemów i usług ITS w Polsce. Licznie reprezentowane były Politechniki: Śląska, Gdańska, Poznańska i Warszawska, a także uczelnie zagraniczne. Wystąpili przedstawiciele takich znanych firm jak: EGIS Poland, TELSAT, Instytut Transportu Samochodowego, Neurosoft, Traffpol, ERTICO, EKKOM, Biuro Inżynierii Transportu, ADT Fire and Security, Institute fur Verkehrssicherheit und Automati-sierungstechnik, FHU Bross, IBM Polska, Satellic Traffic Management, Kapsch TrafficCom, GMV, SENER, Price-WaterHouse Coopers, Geolnvent, Esri Polska.
Program Kongresu obejmował następujące sesje tematyczne:

• ITS w polityce transportowej Państwa i UE,
• Architektura i standardy ITS,
• Rola ITS w poprawie bezpieczeństwa transportu,
• Rola ITS w ochronie środowiska,
• ITS w zarządzaniu ruchem i transportem publicznym,
• Elektroniczny pobór opłat,
• Problemy wdrożeniowe systemów ITS w Polsce.

Na każdą z tych sesji składało się kilka referatów oraz dociekliwe pytania i uwagi ze strony uczestników, a także bardzo żywa dyskusja. Najbardziej interesujące dla praktyków były sesje pierwsza i ostatnia. Pozostałe sesje miały charakter raczej teoretyczny i postulatywny.

W ocenie stanu upowszechniania systemów i usług ITS trafną opinię wyraził prof. J. Mikulski: W Polsce inteligentne systemy transportowe wykorzystywane są jeszcze w bardzo niewielkim zakresie, mimo że mogą w istotny sposób przyczynić się do lepszego wykorzystania infrastruktury, zwiększenia wydajności systemów transportowych i ograniczenia negatywnego wpływu transportu na środowisko. Systemy ITS mogą niekiedy stanowić alternatywę dla droższych inwestycji infrastrukturalnych.

Natomiast M. Krawczyk, omawiając problemy wdrożeniowe systemów ITS w Polsce, stwierdził m.in.: Wprowadzenie inteligentnych systemów transportowych na listę stałych priorytetów inwestycyjnych w Polsce staje się wymogiem chwili. Nie jest to jednak sprawa dla wszystkich oczywista. Brak właściwego „przyjaznego" środowiska, sprzyjającego realizacji projektów ITS, determinuje efektywność procesów inwestycyjnych związanych z wdrażaniem ITS, mierzoną — najprościej — stosunkiem planowanego do rzeczywistego czasu i poziomu kosztów poniesionych na realizację danej inwestycji... Inwestycje ITS nie mają tak spektakularnego charakteru jak nowe obiekty infrastrukturalne, bo te są pojmowane jako instrument wpływający na głosy wyborców. Projekty ITS są niemedialne, obciążone dużym ryzykiem i trudno jednoznacznie przedstawić ich efektywność. Często naruszają interesy wyborców i są odbierane jako instrumenty ograniczające różne wolności, zmuszając np. do płacenia za coś, co nam się z założenia należy.

Wiceminister M. Jankowski poinformował o harmonogramie prac nad przygotowaniem procesu wydatkowania funduszy UE przeznaczonych na rozwój ITS w Polsce. Budżet Działania 8.3. „Rozwój Inteligentnych Systemów Transportowych" razem z wkładem krajowym wynosi ponad 164 min euro, a przewidywany termin ogłoszenia konkursu dla tego działania to IV kwartał br. Natomiast w ramach Działania 7.1. „Rozwój transportu kolejowego" realizowany będzie projekt pilotażowy z zakresu Europejskiego Systemu Zarządzania Ruchem Kolejowym (ERTMS). Projekty realizowane w ramach działania 7.3. „Transport miejski w obszarach metropolitalnych" uwzględnią elementy telematyki poprawiające funkcjonowanie transportu publicznego. W ramach Działania 8.1. „Bezpieczeństwo ruchu drogowego" realizowany będzie system automatycznego nadzoru nad ruchem drogowym.

Scenariusze rozwoju ITS w Polsce

Rozwój zastosowań ITS w Polsce powinien być przedmiotem szczególnego zainteresowania planistów transportu. W warunkach przyjętego planu działania w dziedzinie rozwoju ITS w unijnej Europie wyłania się konieczność opracowania scenariuszy rozwoju ITS w Polsce w horyzoncie krótko- i średniookresowym.
Dalszy rozwój ITS w Polsce powinien nawiązywać do planu działania zawartego w komunikacie Komisji Europejskiej COM(2008) 886. Celem tego działania ma być dalsze wdrażanie systemów ITS w całej Wspólnocie w sposób skoordynowany i przyspieszony w latach 2009-2014, z uwzględnieniem polityki transportowej UE. Plan działania w zakresie ITS opiera się na wielu realizowanych obecnie inicjatywach Komisji Europejskiej, takich jak działania na rzecz logistyki transportu towarowego, plan uruchomienia systemu Galileo, pakiet w sprawie ekologicznego transportu, inicjatywa i2010 „Inteligentny samochód", eBezpieczeństwo, eCall, Europejskie Platformy Technologiczne i ich strategiczne programy badań, grupa CARS 21, a także siódmy program ramowy badań i rozwoju technologicznego na lata 2007-2013.
Wraz z przystąpieniem Polski do UE powstała realna możliwość finansowania rozwoju zastosowań ITS w polskim transporcie (szczególnie drogowym i kolejowym) również ze środków unijnych, aktualnie w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Natomiast w grupie czynników wewnętrznych podstawowe znaczenie dla rozwoju ITS w Polsce będzie miała realizacja zamierzeń przewidzianych w dokumentach strategicznych:

• Polityka Transportowa Państwa do roku 2025, przyjęta przez Radę Ministrów w 2005 r.;
• Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2013;
• Program Budowy Dróg Krajowych na lata 2008-2012.

Niektóre inicjatywy unijne będą niejako wymuszać działania administracji publicznej. Dotyczy to szczególnie elektronicznego pobierania opłat oraz wprowadzenia regulacji prawnych umożliwiających rozwój zastosowań ITS np. w sferze bezpieczeństwa ruchu drogowego. Jednak wprowadzenie krajowego systemu pobierania opłat za przejazdy autostradami i drogami ekspresowymi będzie utrudnione. Budowa tylko części dróg jest i będzie finansowana ze środków budżetowych i unijnych, natomiast wiele dróg będzie finansował kapitał prywatny w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego. To spowoduje, że koncesjonariusz zdecyduje o technologii — nie zawsze nowoczesnej — systemu pobierania opłat na drodze. W niektórych przypadkach prywatni operatorzy preferują tradycyjne systemy pobierania opłat budując stałe punkty poboru. Można zatem przewidywać, że w najbliższych latach nie powstanie w Polsce jednorodny technologicznie system pobierania opłat za korzystanie z infrastruktury drogowej na podobieństwo rozwiązań przyjętych w innych krajowych systemach pobierania opłat, np. w czeskim, austriackim, szwajcarskim. Ponadto rządowy Program Budowy Dróg Krajowych na lata 2008-2012 nie przewiduje środków na budowę infrastruktury systemu opłat elektronicznych. Co więcej, problem nie jest do końca rozpoznany: nie oszacowano dotychczas kosztów wprowadzenia systemu ani ucieczki ruchu na drogi alternatywne, nie określono źródła finansowania ani czasu wdrożenia. Wdrożenie elektronicznego poboru opłat za przejazdy ma umożliwić w przyszłości świadczenie europejskiej usługi pobierania opłat na transeuropejskiej sieci drogowej zgodnie z dyrektywą 2004/52/WE w sprawie interoperacyjności elektronicznych systemów poboru opłat drogowych.

W drugiej połowie 2007 r. na zlecenie GDDKiA została opracowana wstępna koncepcja Systemu Zarządzania Ruchem na Drogach Krajowych. Uznano, że najważniejszym zadaniem jest realizacja kapitałochłonnych inwestycji infrastrukturalnych, zaś zapewnienia nowoczesnych technologii zarządzania ruchem w czasie rzeczywistym nie uważa się za problem istotny w sensie prawnym. Propozycje działań do roku 2013 objęły m.in. tworzenie centrów zarządzania ruchem w GDDKiA i obszarach metropolitalnych oraz finalizację prac nad koncepcją Systemu Informacji Drogowej. Podstawowe warunki rozwoju telematyki transportu drogowego to m.in. niezbędna modyfikacja prawa, określenie zasad i zakresu współpracy z samorządami, zaspokojenie potrzeb kadrowych, wdrożenie ogólnopolskiego, otwartego systemu informowania o stanie dróg i warunkach ruchu pod nazwą EUROTRAFFIC 2012. Jednakże wątpliwości budzi efektywne utworzenie w latach 2009-2014 centrów zarządzania (sterowania) ruchem drogowym, od czego zależy rozwój telematycznych systemów informowania on-line o ruchu drogowym na potrzeby podróżujących.

Organizacja w Polsce mistrzostw Euro 2012 w umiarkowanym stopniu wpłynie na zakres zastosowań ITS na polskich drogach. Okres jest zbyt krótki, aby spodziewać się dynamicznego wzrostu zastosowań elementów ITS. Istnieją nadal liczne przeszkody rozwojowe: utrzymuje się niski poziom świadomości potrzeby szybkiego rozwoju ITS, brakuje specjalistów w zakresie wdrażania ITS, rozpocznie się dopiero proces opracowania krajowej architektury ITS w Polsce. Podejmowane są jednak próby zmiany tej sytuacji, zwłaszcza przez współpracę GDDKiA z organizacjami sektora prywatnego.

W najbliższych latach będzie realizowany projekt budowy systemu telematycznego eCall w Europie. Jego realizacja umożliwi automatyczne przesyłanie zgłoszeń do Centrum Powiadamiania Ratunkowego. Planuje się do 1 września 2010 r. wprowadzić we wszystkich europejskich pojazdach samochodowych standardowe rozwiązanie techniczne informujące o potrzebie pomocy poprzez system eCall. Będzie to można uznać za rozwiązanie telematyczne w dziedzinie poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego. W Polsce istnieje konieczność powiązania systemu numeru alarmowego „112" z systemem eCall przez rozszerzenie lokalizacyjne El 12. Uważa się, że Polska będzie gotowa do podpisania Memorandum of Understanding w sprawie budowy systemu eCall dopiero po zakończeniu budowy krajowego systemu 112 jako systemu zintegrowanego i jednolitego.

Działania organów samorządu terytorialnego skoncentrują się na wybranych dziedzinach upowszechniania telematyki transportu. Szczególnie rozwijane będą systemy zarządzania ruchem w miastach. W następnych latach będzie się rozwijać systemy zarządzania ruchem np. w Krakowie, Łodzi, Trójmieście. Będzie to kontynuacja i doskonalenie istniejących rozwiązań w zakresie poprawy efektywności sterowania sygnalizacją świetlną, zwiększenia przepustowości skrzyżowań itp. Należy też oczekiwać dalszych usprawnień w systemach zarządzania transportem publicznym w niektórych miastach. Rozwijanie Telematyki miejskiej obejmuje również aplikacje elektronicznych kart miejskich. Najbardziej rozbudowany system takich kart w transporcie publicznym ma Warszawa. System kart miejskich na przejazdy komunikacją miejską czasami umożliwia także odpłatność za parkowanie. Wkrótce karty miejskie pojawią się w kolejnych miastach, np. Łodzi i Wrocławiu.

Organizacje sektora prywatnego, zwłaszcza świadczące usługi przewozów osób i towarów, będą coraz powszechniej stosować urządzenia do nawigacji pojazdów (np. GPS), a także do śledzenia pojazdów i przesyłek.
W najbliższych latach rozszerzać się będzie stosowanie przez policję drogową tzw. fotoradarów do kontrolowania prędkości pojazdów. Radarowy System Kontroli Ruchu Drogowego to zestaw współpracujących urządzeń przeznaczony do kontroli przestrzegania przepisów drogowych przez kierowców pojazdów. Umożliwia on np. mierzenie prędkości pojazdu, wykonuje fotografię zdarzenia (czas, miejsce, prędkość) i wysyła te dane do centrum kontroli ruchu. Realizacja tego automatycznego nadzoru nad ruchem drogowym jest zadaniem MSWiA.

W latach 2009-2014 rozwój telematyki transportu w Polsce będzie się nadal realizował przede wszystkim poprzez działania organizacji sektora publicznego, w tym GDDKiA oraz zarządów miast i regionów. Działania organizacji sektorów pozapublicznych: prywatnego, nauki i pozarządowego, będą uzupełniające i wspomagające rozwój telematyki transportu w Polsce. Działanie czynników zewnętrznych będzie nadal przeważało nad oddziaływaniem czynników wewnętrznych. Inicjatywy i akcje UE będą miały istotny wpływ na podejmowanie działań rozwojowych w kraju, szczególnie przez administrację publiczną. Nie wystąpi w organizacjach prywatnych potrzeba upowszechniania elementów ITS poza wąskimi obszarami zastosowań, np. związanymi ze wspomaganiem kierowców w nawigacji pojazdami w obcym im terenie (GPS), monitorowaniem pojazdów, usługami antykradzieżowymi itp. Nie należy się spodziewać, że znacząco zmieni się postawa kierowców wobec zastosowań ITS. Widać to m.in. po ograniczonych efektach osiągniętych w całej WE w ostatnich latach w stosunku do założeń strategii lizbońskiej. Tylko upowszechniające się stosowanie fotoradarów będzie sprzyjać w ograniczonym stopniu poprawie bezpieczeństwa na drogach.

W sumie w latach 2009-2014 można oczekiwać bardzo umiarkowanego rozwoju telematyki transportu drogowego w Polsce. Główny wysiłek będzie skierowany na budowę i modernizację podstawowej infrastruktury drogowej. Nie oznacza to, że nie zostaną zainstalowane liczne elementy systemów telematycznych. Z jednej strony należy się spodziewać presji ze strony UE, z drugiej — autonomicznych działań administracji publicznej, szczególnie samorządowej w regionach i miastach, a także działań organizacji sektora prywatnego, sektora nauki oraz nielicznych organizacji pozarządowych na rzecz upowszechniania rozwiązań telematycznych. Można też liczyć na znaczną dynamikę usprawnień sterowania ruchem drogowym (ulicznym) w kilku dużych miastach. Wydaje się, że administracja państwowa i samorządowa będzie zmuszona podjąć się roli wiodącej w upowszechnianiu ITS w Polsce. Natomiast organizacje sektora prywatnego — producenci elementów i systemów ITS oraz dostawcy usług telekomunikacyjnych i telematycznych — będą oczekiwać okazji biznesowych. W dalszej perspektywie, do roku 2030, można oczekiwać w Polsce przyspieszenia rozwoju:

• na potrzeby administracji publicznej: systemów zarządzania ruchem w miastach i na drogach zamiejskich,elektronicznych systemów pobierania opłat za korzystanie z infrastruktury transportowej, systemów w zakresie ratownictwa i bezpieczeństwa ruchu drogowego, systemów zarządzania transportem zbiorowym oraz systemów wspierających policję i Inspekcję Transportu Drogowego;
• na potrzeby użytkowników z sektora prywatnego: systemów zarządzania transportem drogowym i śledzenia przesyłek (logistyka), systemów zarządzania flotą pojazdów komercyjnych, systemów wspomagania kierowcy i automatycznej nawigacji, systemów informacyjnych dla podróżnych.

Logowanie

Nowe artykuły

Ankieta